ณ จุดหักเหชีวิต

ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ 4 กุมภาพันธ์ 2018

ภาพยนตร์จากฝั่งอังกฤษเมื่อหลายสิบปีก่อน เรื่อง sliding door  นำเสนอเรื่องราวชีวิตคู่ขนานของหญิงสาวคนหนึ่ง เพียงช่วงประตูรถไฟใต้ดินปิด ระหว่างเธอที่เข้าประตูทัน กับเธอที่เข้าประตูไม่ทัน

เธอคนแรกกลับบ้านก่อนเวลาและพบความจริงว่าคนรักที่เธอเสียสละนั้นนอกใจเธอมาตลอด เธอจึงหันหลัง พึ่งพาตนเอง พบความเป็นอิสระ พบการงานและคนรักใหม่ที่รักเธออย่างจริงใจ  กับเธอคนที่สองที่กลับบ้านเลยเวลาและไม่รู้ความจริง เธอจึงอยู่ในวงจรที่ถูกหลอกลวง ทำงานหนักเพื่อบรรลุความฝันที่มีกับคนรัก กระทั่งเธอพบความจริงในท้ายที่สุด แต่กว่าจะถึงวันนั้นเธอก็ทรุดโทรมมีปัญหาสุขภาพกายและจิตใจ

‘ความจริง’ มีความสำคัญกับชีวิต เพราะช่วยปลดปล่อยเราให้เป็นอิสระจากความหลอกลวง ช่วยให้เรามีทางเลือกที่แท้จริง  แต่การเผชิญหน้าความจริง นอกเหนือจากการมีตัวช่วย และการมีเหตุธรรมจัดสรร  สิ่งสำคัญคือ การที่ตัวเราพึงดูแลให้ความรักกับตัวเอง ด้วยการสำรวจชีวิต จิตใจ สุข ทุกข์ของเราแต่ละวันว่าเป็นไปอย่างไร ตัวเรากำลังทำอะไรอยู่ เราต้องการอะไร ความหมายชีวิตของเราคืออะไร และคำถามสำคัญคือ เราคือใคร นี่คือการงานสำคัญของชีวิต

หญิงสาวตัวเอกของเรื่อง โดยเฉพาะหญิงสาวคนที่สองคาดหวังว่า การเสียสละแรงกาย-ใจ รวมถึงอนาคต อิสรภาพและความฝันของตนเองเพื่อคนรักของเธอ จะนำมาซึ่งความสุขและความมีคุณค่าในท้ายที่สุด  แต่เธอไม่ได้สำรวจตนเองว่าเธอเหน็ดเหนื่อยแค่ไหน เธอแทบไม่ได้ดูแลสุขภาพกายใจ ขณะที่คนรักของเธอก็ไม่ได้เป็นที่พึ่งพา มีแต่ความฝันร่วมที่หลอกลวง

ฉากหนึ่งในภาพยนตร์เรื่อง Sliding Door

เราทุกคนปรารถนาความสุข แต่ความสุขก็มีระยะเวลาสั้นยาว  กรณีความสุขระยะสั้น คือ สุข-ทุกข์แต่ละขณะ และเหตุการณ์ในแต่ละวัน  ซึ่งเมื่อบวกลบแต่ละวันแล้วก็คือผลลัพธ์สะท้อนว่า ความสุขระยะสั้นนั้นเป็นสุขหรือทุกข์มากกว่า

กรณีความสุขระยะยาว คือ ความสุขที่มาจากความพึงพอใจในชีวิต การใช้ชีวิตโดยรวมของเราซึ่งเชื่อมโยงกับการมีรายได้เลี้ยงดูตัวเอง การมีรายจ่ายกับสินค้าบริการที่จำเป็นและสนองความต้องการที่พอเพียง การมีสัมพันธภาพที่มีคุณภาพกับสังคมรอบตัว เหล่านี้คือ แนวทางประเมินความสุขระยะยาว

และความสุขระยะยาวมาก คือ ความสุขจากการได้ดำเนินตามคุณค่าและความหมายของชีวิต  ความสุขนี้อาจทำให้เราต้องเสียสละความสุขระยะสั้น เช่น นักเรียนเลือกที่จะเรียนรู้แทนการเที่ยวสนุก เพื่อมีอนาคตที่ดี ได้มีความสุขในระยะยาว  ขณะเดียวกันหลายคนอาจจะเลือกทำงานที่มีรายได้น้อยหรืองานจิตอาสา แทนการมุ่งมั่นทำงานหนักหาเงิน เพื่อได้ความสุขระยะยาวมากจากการได้ดำเนินชีวิตที่มีคุณค่า ความหมาย

สำรวจตัวเองว่าเรากำลังทำอะไรอยู่ เราต้องการอะไร ความหมายชีวิตของเราคืออะไร และคำถามสำคัญคือ เราคือใคร

เราทุกคนต่างล้วนมีชีวิตไม่ต่างจากหญิงสาวในเรื่อง ความแตกต่างอาจอยู่ที่การมีหรือไม่มีตัวช่วย ความสำคัญอยู่ตรงที่เราเลือกเผชิญชีวิตด้วยความจริงหรือไม่ บางครั้งการเผชิญความจริงก็เป็นเรื่องที่ต้องลงทุน ต้องอาศัยความเข้มแข็ง ความกล้าหาญ

สุชาติ (นามสมมุติ) เรียนจบจากมหาวิทยาลัยชั้นนำ คนรอบตัวมองว่าสุชาติน่าจะมีอนาคตที่ดีรอคอยอยู่ สุชาติเข้าทำงานในบริษัทชั้นนำ แต่สิ่งที่สุชาติพบคือ เขาไม่มีความสุขในการทำงาน แต่ละวันผ่านพ้นไปด้วยความเครียด ความกังวล  สุชาติยอมรับภายหลังว่า เขาไม่ได้มีความรู้ ความเข้าใจในสาขาที่เรียนนัก การสอบผ่านของเขามาจากการท่องจำ และอาศัยสามัญสำนึกมากกว่า

ด้วยความทุกข์และความเครียด ทำให้สุชาติตัดสินใจลาออกในที่สุด โดยเขามักมีคำกล่าวโทษต่อสภาพรอบตัว ตั้งแต่โรงเรียนมัธยม ค่านิยมสังคม และมหาวิทยาลัยว่าไม่มีระบบสนับสนุนเรื่องการรู้จักและการเรียนรู้ตนเอง ทำให้เขาต้องมีชะตาชีวิตเช่นนี้

สุชาติใช้เวลาหลายปีกว่าจะพบว่า แท้จริงเรื่องราวทั้งหมดไม่ใช่ความผิดของใคร  การกล่าวโทษอาจช่วยระบายความคับข้อง ความโกรธ ความผิดหวังไปที่ใครบางคน แต่ก็เป็นการโยนความรับผิดชอบในชีวิตของตนเองขว้างทิ้งไปด้วย  สุชาติพบว่าสิ่งสำคัญคือ การทบทวนเรียนรู้ความผิดพลาดเพื่อเป็นบทเรียน และดำเนินชีวิตไปข้างหน้าอย่างมีสติปัญญาและสติสัมปชัญญะ สิ่งนี้ให้ประโยชน์มากกว่า  ขณะที่ความผิดหวังกับสิ่งที่ผ่านไปแล้วโดยไม่ปล่อยวาง คือการทำร้ายตนเองซ้ำเติม

หลังจากนั้น เขาจึงตัดสินใจทำหลายสิ่งหลายอย่างที่มาจากความรับผิดชอบตัวเองมากขึ้น จนสามารถค้นพบอิสรภาพของตนเองในที่สุด

‘ความจริง’ ช่วยปลดปล่อยเราให้เป็นอิสระ และช่วยให้เรามีทางเลือกที่แท้จริง

ณ จุดหักเหชีวิต เราต้องการการมีความพร้อม และความสามารถในการเข้าใจชีวิต โดยเป็นการเรียนรู้พร้อมกับการเติบโต ซึ่งหมายถึงการมีความเข้มแข็งกล้าหาญในการเผชิญความผิดพลาด ความล้มเหลว ความเจ็บปวด

หากเราไม่เตรียมพร้อมกับชีวิต ชีวิตก็จะมีบททดสอบเพื่อท้าทายเราอยู่เสมอ จนกว่าเราจะเรียนรู้และผ่านบททดสอบต่อๆ ไป

ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ

ผู้เขียน: ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ

นอกเหนือจากบทบาทนักเขียนประจำคอลัมน์ งานสำคัญ คือ กระบวนกร นักจิตปรึกษา, enneagram coach สนใจและรักที่จะทำงานด้านการทำงานเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงกับโลกภายในผ่านทักษะ ประสบการณ์เรียนรู้ทั้งงานอบรม การทำจิตปรึกษา และงานเขียน