เธอกับฉัน : ฉัน ความสัมพันธ์ กับบริบท

ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ 9 กรกฎาคม 2017

ผู้เขียนมีโอกาสทำกระบวนการอบรมให้กับแกนนำชาวบ้านซึ่งทำงานอยู่ในชุมชน  ภายใต้การสนับสนุนของมูลนิธิหญิงชายก้าวไกล  กิจกรรมที่ผู้เข้าอบรมได้เรียนรู้คือ ขอให้แต่ละท่านได้รำลึกและถ่ายทอดประสบการณ์ในหัวเรื่องว่า ในชีวิตเราได้พบใครซึ่งไม่ได้ผูกพันกับเราโดยสายเลือด แต่เขามีบทบาทสำคัญทำให้เราเป็นเราในทุกวันนี้  เขาหรือเธอทำอะไร อย่างไรเป็นน้ำใจ ความเมตตา ความเอื้อเฟื้อที่ช่วยให้เราเป็นตัวเราในทุกวันนี้  และด้วยคำถามที่กระตุ้นการค้นหา พวกเขาได้รำลึกถึงฉากหนึ่งในชีวิตและพบอะไรบางอย่าง

บรรยากาศการถ่ายทอดประสบการณ์และการรับฟังเต็มไปด้วยความรู้สึกและพลังงานเชิงบวกที่อบอวลอยู่ในบรรยากาศ  หลายคนมีสีหน้าเบิกบานราวกับได้รับน้ำฝนชุบชูจิตใจ  หลายคนน้ำตาไหลกับความซาบซึ้งที่ได้รับ ได้สัมผัสจากการได้รำลึกถึงผู้มีพระคุณ  โดยการเรียนรู้ผ่านประสบการณ์  ผู้เข้าอบรมสามารถตระหนักรู้และมีประสบการณ์ชีวิตของพวกเขาว่า  แท้จริงมีสายสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงบุคคลสำคัญที่ช่วยให้เราเป็นเราในทุกวันนี้  หลายคนอาจเป็นคนแปลกหน้า  และพวกเขาเหล่านั้นก็มีสายสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงถักทอเป็นความสัมพันธ์ที่ใหญ่โต  เราทุกคนต่างเชื่อมโยงและไม่ได้มีชีวิตที่โดดเดี่ยว  ความตระหนักรู้นี้ได้ช่วยให้เหล่าผู้เข้าอบรมซึ่งเป็นแกนนำชุมชนรับรู้ถึงพลังในตนเองว่าพวกเขาแม้เป็นคนธรรมดา พวกเขาก็สามารถส่งอิทธิพลช่วยให้คนที่ผ่านเข้ามาในชีวิตได้เติบโตงอกงามในปัจจุบัน ในอนาคตได้

เราทุกคนต่างเชื่อมโยง และไม่ได้มีชีวิตที่โดดเดี่ยว

สมชาย (นามสมมุติ) แกนนำชาวบ้านบอกเล่าประสบการณ์ในช่วงวัยรุ่นที่ตนตกเป็นเหยื่อยาเสพติด ทุกข์ทรมานกับการเสพยา  ชีวิตเหมือนจะมีความสุขจากการได้เสพยา แต่ก็เป็นความสุขแสนสั้น  ความยากลำบากจากการตกเป็นทาสเป็นสิ่งที่สาหัสในชีวิต  แต่ภาวะทาสยาเสพติดก็ยากที่สมชายจะฉุดดึงตนเองได้  ในที่สุดสมชายถูกจับกุม  และเพราะผู้พระคุณท่านหนึ่งซึ่งเป็นอดีตแกนนำชุมชนได้ยื่นมือช่วยเหลือด้วยการรับรองกับทางการว่า ตนสามารถเลิกยาและกลับตัวกลับใจเป็นคนดีได้  นั่นคือ จุดเริ่มต้นที่ทำให้สมชายมีโอกาสได้หลุดพ้นจากขุมนรกยาเสพติด และเป็นจุดเริ่มต้นการมีชีวิตที่ดีมาถึงปัจจุบัน  ได้ทำงานชุมชนและมีบทบาทสำคัญในต่อต้านยาเสพติด การรณรงค์เพื่องดเหล้า

สมหญิง (นามสมมุติ) เล่าประสบการณ์ที่วัยเด็กไม่สามารถอยู่กับครอบครัวได้  พ่อแม่มีเหตุจำเป็นไม่สามารถเลี้ยงดูเธอได้  พ่อตัดสินใจส่งเธอเข้าโรงเรียนประจำ  ในสายตาของเด็กหญิงเมื่อตอนนั้นเต็มไปด้วยความโกรธเคือง น้อยใจ เสียใจกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น  มองย้อนกลับไปเธอเข้าใจพ่อและยอมรับสิ่งที่เกิดขึ้นได้  แต่การที่เธอได้พบคุณครูท่านหนึ่งที่ใส่ใจ ดูแลให้ความรักและอบรมสั่งสอนเธอเมื่อตอนนั้น  และช่วยให้เธอผ่านพ้นวัยเด็กในโรงเรียนประจำแห่งนั้นได้อย่างมีความสุขตามอัตภาพ  สิ่งสำคัญคือ เธอได้รับรู้ถึงความรัก ความมีคุณค่าจากสิ่งที่คุณครูให้กับเธอ คือ ความดูแลใส่ใจ ความเมตตา  สิ่งสำคัญคือ คุณครูและสภาพโรงเรียนประจำได้ช่วยให้เธอมีโลกใหม่ ได้การศึกษาที่ดี  การได้รำลึกถึงขอบคุณผู้มีพระคุณที่ได้ผ่านเข้ามาและยื่นมือช่วยเหลือเธอ  ได้ให้โอกาสและทำให้เธอมีปัจจุบันเช่นวันนี้ได้  และนั่นทำให้เธอนึกถึงการทำงานเพื่อผู้อื่น

ในส่วนของผู้เขียน การได้มีโอกาสทำงานที่รัก  ได้เลือกทำสิ่งที่ตนเองรัก ก็เนื่องด้วยเหตุและปัจจัยมากมายที่เข้ามา ทั้งจากการสนับสนุนของครอบครัว การได้พบปะกัลยาณมิตร ครูบาอาจารย์ที่เคารพ และที่สำคัญคือ การมีโอกาสได้เรียนรู้ศึกษาตนเอง  การได้อ่านหนังสือ ดูภาพยนตร์ที่มีคุณภาพ รวมถึงการมีวิจารณญาณของตนเอง ซึ่งทั้งหมด คือ การประกอบกันของเหตุปัจจัยที่มาจากตนเอง ความสัมพันธ์ และก็มาจากบริบทรอบตัวด้วย  การที่ใครคนหนึ่งมีชีวิตอย่างไรในปัจจุบันจึงเป็นผลรวมขององค์ประกอบคือ เจ้าตัวเอง ความสัมพันธ์ที่มีอยู่รอบตัว และบริบทชีวิตที่แวดล้อม

การส่งมอบความรัก ความมีน้ำใจ ความเอื้ออาทร ความเมตตา แม้จะเป็นการกระทำเล็กๆ แต่แท้จริงสามารถสร้างผลกระทบที่คาดไม่ถึง  สิ่งสำคัญคือ เราทุกคนรู้จักการให้ เมื่อเรารู้จักการได้รับ เปรียบเหมือนระบบเลือดในร่างกายที่มีการไหลเข้าและไหลออก หมุนเวียนและหล่อเลี้ยงชีวิตในร่างกาย

การส่งมอบความรัก ความมีน้ำใจ ความเอื้ออาทร ความเมตตา แม้เป็นการกระทำเล็กๆ แต่สามารถสร้างผลกระทบที่คาดไม่ถึง

ภายใต้ความเป็นตัวฉัน เราอยู่ภายใต้ระบบความสัมพันธ์ซึ่งมีฉันและเธอ ระบบนี้ไม่ใช่สิ่งที่ลอยตัว เรายังมีบริบทที่โอบอุ้มความสัมพันธ์  บริบทคือ สภาพแวดล้อม สังคมวัฒนธรรม ค่านิยม ระบบคุณค่า ภูมิศาสตร์ โครงสร้างสังคม ฯลฯ  บริบทนี้เองเป็นเหมือนกรอบกติกา กฎเกณท์ที่กำกับชีวิตเรา  ดังนั้น บริบทจึงมีความสำคัญในฐานะตัวแปรที่กำกับชีวิตและความสัมพันธ์รอบตัวเรา  ความสำคัญของบริบทนี้เองจึงเป็นสิ่งสำคัญที่เราต้องการให้มีบริบทที่ดีมารองรับระบบความสัมพันธ์ของเรา  แต่ละคนในสังคมจะสัมพันธ์ในทางเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรมกันอย่างไร นี่คือบทบาทสำคัญของบริบท

บริบทสำคัญที่กำกับระบบความสัมพันธ์ จึงต้องการระบบสังคม โครงสร้างสังคมที่มีจริยธรรมกำกับ มีระบบกฎหมายที่ให้ความเป็นธรรม  เปิดรับความเคารพในคุณค่าชีวิต รวมถึงธรรมชาติ สิ่งแวดล้อม  การสร้างสังคมที่ดี สร้างบริบทที่ดีรองรับก็จะช่วยสร้างและสนับสนุนให้เกิดการพัฒนางอกงามในตัวเราและในชุมชนที่มีระบบความสัมพันธ์ต่อกัน  การพัฒนาเพื่อยกระดับคุณภาพสังคมแวดล้อม คุณภาพระบบความสัมพันธ์  จึงต้องทำงานควบคู่ไปกับการพัฒนายกระดับตนเองให้เป็นผู้มีจริยธรรม คุณธรรม มีความเข้าใจและเรียนรู้ตนเองเพื่อสามารถพัฒนาศักยภาพในตนเองได้

ดังนั้นการเปลี่ยนแปลงความสัมพันธ์ในระบบสังคม ในบริบทที่โอบอุ้ม ล้อมรอบสังคมจึงสามารถเริ่มต้นที่ตัวเรา เริ่มต้นการเปลี่ยนแปลงที่ตัวเรา และเรียนรู้ไปพร้อมกับการเรียนรู้ เปลี่ยนแปลงระบบความสัมพันธ์ให้มีคุณภาพความเอื้อเฟื้อ ช่วยเหลือ และบริบทที่ส่งเสริมสังคมจริยธรรม จึงเป็นภารกิจของชีวิตที่เชื่อมโยงกัน

ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ

ผู้เขียน: ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ

นอกเหนือจากบทบาทนักเขียนประจำคอลัมน์ งานสำคัญ คือ กระบวนกร นักจิตปรึกษา, enneagram coach สนใจและรักที่จะทำงานด้านการทำงานเพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงกับโลกภายในผ่านทักษะ ประสบการณ์เรียนรู้ทั้งงานอบรม การทำจิตปรึกษา และงานเขียน