“อาสาอำนวยความสะดวกผู้ป่วยในโรงพยาบาล” เติมเต็มระบบสุขภาพด้วยหัวใจความเป็นมนุษย์

“เราสร้างอาสาเพื่ออำนวยความสะดวกผู้ป่วยในวันนี้ เพื่อร่วมสร้างบุคลากรสุขภาพที่มีหัวใจความเป็นมนุษย์ในวันหน้า สร้างอาสาที่มีใจกรุณาและเติบโตทางจิตวิญญาณ และสร้างสังคมแห่งการให้และช่วยเหลือเกื้อกูล” มูลนิธิเครือข่ายพุทธิกา

เมื่อวันที่ 13 ม.ค. 2569 มูลนิธิเครือข่ายพุทธิการ่วมกับสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) จัดเวที “Showcase งานอาสาอำนวยความสะดวกผู้ป่วยในโรงพยาบาล เติมเต็มระบบสุขภาพด้วยหัวใจความเป็นมนุษย์” ภายใต้โครงการพัฒนาแนวทางการสร้างงานอาสาสมัครในระบบโรงพยาบาล ด้วยมิติสุขภาวะทางปัญญา โดยการสนับสนุนของ สสส. เพื่อนำเสนอผลการดำเนินงาน แลกเปลี่ยนประสบการณ์ และสร้างแรงบันดาลใจในการขยายผลงานอาสาสมัครไปสู่โรงพยาบาลในพื้นที่อื่นๆ

กู้วิกฤตสาธารณสุขด้วย “หัวใจความเป็นมนุษย์”

ในปัจจุบัน โรงพยาบาลขนาดใหญ่ต้องรองรับผู้ป่วยกว่า 5,000 คนต่อวัน นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า แม้บุคลากรทางการแพทย์จะปฏิบัติหน้าที่อย่างเต็มกำลัง แต่จำนวนก็ยังไม่เพียงพอต่อจำนวนผู้ป่วยที่เพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่อง บางคนต้องแบกชั่วโมงการทำงานที่ยาวต่อเนื่อง รวมถึงต้องรับมือกับอารมณ์ของผู้ป่วยและครอบครัว ส่งผลให้เผชิญกับภาวะหมดไฟในการทำงาน เครียดสะสม และเสี่ยงป่วยสุขภาพจิต นำไปสู่ปัญหาการลาออก สอดคล้องผลสำรวจแพทย์ที่มีประสบการณ์ทำงานในระบบสาธารณสุขภาครัฐ จำนวน 573 คน ระหว่างวันที่ 18-19 มี.ค. ปี 2568 โดยสหภาพแพทย์ผู้ปฏิบัติงาน พบแพทย์ 62% พิจารณาย้ายไปทำงานในภาคเอกชนในอนาคต 18% ต้องการลาออกทันทีหากมีโอกาส เหตุจากภาระงานหนัก

สถานการณ์ดังกล่าว สะท้อนวิกฤตขาดแคลนบุคลากรทางการแพทย์ สสส. จึงสานพลังมูลนิธิเครือข่ายพุทธิกา พัฒนาระบบอาสาสมัคร เป็นกลไกเชื่อมต่อระหว่างโรงพยาบาลกับผู้ป่วยอย่างเป็นระบบ ช่วยแบ่งเบาภาระของบุคลากรทางการแพทย์ ทำให้ระบบบริการสุขภาพมีประสิทธิภาพเพิ่มขึ้น และอำนวยความสะดวกให้ผู้ป่วยที่เข้ารับบริการในโรงพยาบาล ช่วยเยียวยาและบรรเทาความทุกข์ทางใจของผู้ป่วย เป็นการเติมเต็มระบบสุขภาพด้วยหัวใจความเป็นมนุษย์

ในช่วงกล่าวเปิดงาน นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. ได้ย้อนระลึกถึงแนวคิดของ ศ.นพ.ประเวศ วะสี ผ่านหนังสือ ‘รักษาโรคหรือรักษาคน’ ซึ่งเป็นหนังสือเล่มสำคัญที่เขาเคยอ่านเมื่อตอนเป็นนักศึกษาแพทย์ ที่สอดคล้องกับงานในวันนี้ กับแนวคิดที่ว่า การแพทย์ต้องไม่ใช่เพียงการรักษาโรคทางกาย แต่ต้องเติมเต็มด้วยหัวใจความเป็นมนุษย์

“ระบบการแพทย์ที่เราคาดหวัง ก็คือระบบการแพทย์ที่มีหัวใจความเป็นมนุษย์ ซึ่งต้องเริ่มจากความสุขในการทำสิ่งที่มีคุณค่า คือแน่นอนว่ารายได้ก็มีเพื่ออยู่รอด แต่จะอยู่อย่างมีความหมายได้อย่างไร และผมคิดว่าหัวใจสำคัญคืออาสาสมัครนี่แหละครับ จะเข้ามาเติมเต็ม แม้โรงพยาบาลจะมีงบประมาณจ้างคนมาทำงานแทนได้ แต่เราต้องการเห็นคนในสังคมได้เติบโตจากด้านใน ได้มาสัมผัสความทุกข์ของผู้คน เพื่อให้เกิดความเมตตาและอยากทำสิ่งดีงาม โรงพยาบาลจึงไม่ใช่แค่ที่รักษาโรค แต่เป็นโรงเรียนที่สอนให้คนมีหัวใจความเป็นมนุษย์” ผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าว

อาสาในโรงพยาบาล “ทำกิจและทำจิต”

วีรพงษ์ เกรียงสินยศ รองประธานมูลนิธิเครือข่ายพุทธิกา กล่าวว่า บทบาทและหน้าที่ที่สำคัญของงานอาสาสมัคร คือการอำนวยความสะดวกแก่ผู้ป่วย ให้คำแนะนำที่เป็นประโยชน์ในการรักษาแก่ผู้ป่วยและญาติ รวมถึงการถอดบทเรียนการปฏิบัติงาน เพื่อสะท้อนปัญหา ข้อเสนอแนะ และแนวทางปฏิบัติร่วมกันกับโรงพยาบาล ซึ่งการขับเคลื่อนระบบการบริหารจัดการอาสาสมัครในโรงพยาบาล มีแนวทางที่สำคัญ 3 ด้าน 1.เปิดรับอาสาสมัคร ต้องมีระบบการคัดกรองผู้สมัครเพื่อให้ได้ผู้ที่มีความพร้อมทั้งด้านร่างกายและจิตใจมาร่วมปฏิบัติงาน 2.เตรียมความพร้อมอาสาสมัคร ผ่านการฝึกอบรมทักษะการรับฟังและทักษะการสื่อสารเพื่อสานสัมพันธ์ 3.พัฒนาให้เกิดแกนนำอาสาสมัคร เพื่อเป็นพี่เลี้ยงให้กับอาสาสมัครหน้าใหม่ และช่วยประสานงานกับทางโรงพยาบาลอย่างใกล้ชิด

ซึ่งสิ่งสำคัญของงานอาสาอำนวยความสะดวกผู้ป่วยในโรงพยาบาล โดยมูลนิธิเครือข่ายพุทธิกา คือการช่วยเหลือสังคม (ทำกิจ) ควบคู่ไปกับการเติบโตภายใน (ทำจิต) โดยผ่านกระบวนการ “เติมสุข” 3 ด้าน คือการฝึกสติให้รู้เท่าทันกายใจ การมีมุมมองเชิงบวก (Mindset) และมีปฏิสัมพันธ์ที่เอื้ออาทรต่อชุมชน

“แนวคิดของเครือข่ายพุทธิกา เราอยากทำงานด้านศาสนา แต่เราต้องทำงานด้านสังคมด้วย ก็เหมือนที่ท่านพุทธทาสบอกว่า สงบเย็นและต้องเป็นประโยชน์ พระอาจารย์ไพศาล ประธานมูลนิธิก็ใช้คำว่า ทำกิจแล้วก็ต้องทำจิตด้วย ดังนั้นแนวงานของเครือข่ายพุทธิกาเราบาลานซ์สองด้านคือ ภายในของมนุษย์ ที่ทำงานอาสาสมัครหรือใครก็ต้องเติบโตไปด้วย แต่การเติบโตจากภายในต้องไม่มองแต่ตัวเอง ต้องขยายวงไปสู่คนรอบข้างด้วย”

ถอดบทเรียนความสำเร็จและกิจกรรมภายในงาน

ภายในงานได้มีการสรุปผลงานจากโรงพยาบาลต้นแบบ 7 แห่ง ซึ่งสร้างอาสาสมัครไปแล้วกว่า 10,000 คน โดยเฉพาะสถาบันประสาทวิทยาที่พบว่าความพึงพอใจผู้ป่วยเพิ่มขึ้นเป็น 93.73% และข้อร้องเรียนด้านบริการลดลงกว่าครึ่ง พร้อมทั้งมีพิธีมอบโล่ประกาศเกียรติคุณ ให้แก่โรงพยาบาลและภาคีเครือข่าย ประกอบด้วยกรมการแพทย์ สถาบันประสาทวิทยา,รพ.ราชวิถี, รพ.รามาธิบดี, รพ.ตากสิน, รพ.นพรัตนราชธานี, สถาบันมะเร็งแห่งชาติ และ รพ.วชิรพยาบาล

ตามมาด้วยช่วง Talk สร้างแรงบันดาลใจ “ก้าวแรกของงานอาสาสมัครดูแลผู้ป่วยในระบบโรงพยาบาล” โดย นพ.วุฒิพงษ์ ฐิรโฆไท ประธานคณะทำงานเครือข่ายจิตอาสา สถาบันประสาทวิทยา และ“Showcase โมเดลอาสาอำนวยความสะดวกผู้ป่วยในโรงพยาบาลรามาธิบดี” หนึ่งในความสำเร็จของโรงพยาบาลที่สามารถสร้างโมเดลต้นแบบระบบงานอาสาสมัครของตนเองขึ้นมาได้อย่างเข้มแข็ง โดยคุณนริศรา หฤทัย หัวหน้างานผู้ป่วยสัมพันธ์ โรงพยาบาลรามาธิบดี

บนเวทียังมีการพูดคุยแลกเปลี่ยนเสวนากับตัวแทนโรงพยาบาลต้นแบบทั้ง 7 รวมถึงผู้แทนจากมูลนิธิเครือข่ายพุทธิกา ที่มาเล่าให้ผู้ร่วมงานที่สนใจได้ทราบว่า อะไรคือหัวใจสำคัญ ? ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นจากระบบอาสาสมัครใน และถ้าสนใจระบบงานอาสาในโรงพยาบาลต้องทำอย่างไร

ก่อนจะปิดท้ายงานด้วยกิจกรรม “อาสา Café” วงเสวนาซักถาม – พูดคุยตามความสนใจ เพื่อแลกเปลี่ยนเทคนิคการบริหารจัดการอาสาเชิงลึก ทั้งยังแนะนำขั้นตอนวิธีการสำหรับโรงพยาบาลที่สนใจระบบอาสาอำนวยความสะดวกผู้ป่วยในโรงพยาบาล

ก้าวต่อไปในปี 2569 มูลนิธิเครือข่ายพุทธิกาและสสส. ตั้งเป้าขยายผลระบบอาสาสมัครไปยังโรงพยาบาลสังกัด สธ. และ กทม. เพิ่มอีก 10 แห่ง และปั้นอาสาสมัครใหม่ 3,000 คน เพื่อสร้างกลไกเชื่อมต่อระหว่างโรงพยาบาลกับผู้ป่วย ช่วยลดภาระบุคลากร และสร้างบรรยากาศแห่งความเมตตาให้งอกงามในสังคมไทย

การสร้างระบบอาสาสมัครในวันนี้ จึงไม่ใช่เพียงเพื่ออำนวยความสะดวกในโรงพยาบาลเท่านั้น แต่เป็นการ “สร้างบุคลากรสุขภาพที่มีหัวใจความเป็นมนุษย์ในวันหน้า”

---